I. Chronologisch

Deze tekst is ontleend aan een uitgave uit 1977 van de gemeente Bellingwedde, Aannemersbedrijf Koning B.V, Stadskanaal en Buro voor Architektuur en Restauratie P.L. de Vrieze, Groningen en een folder van de Hervormde Kerkvoogdij te Wedde.


    
Wetenswaardigheden - Kerk, Toren, Preekstoel, Drostenbank, Doopvont, Wijdingskruisjes en Grafzerken - en een chronologisch overzicht

Kerk

Hoewel de kerk al in een oorkonde uit 1150 wordt genoemd, neemt men aan dat het oudste deel (het schip) van de huidige kerk uit de 13e eeuw stamt. Wellicht stond er daarvoor een houten gebouw.
Het is bredere koor is van de 15e eeuw. Oorspronkelijk is het koor meer dan een meter hoger geweest dan het schip, at o.a. blijkt uit de overlijsting van de vroegere ramen. die afbreekt bij de dakgoot (buiten zichtbaar). Als we verder rond de kerk lopen zien we de littekens in de muur van smalle hoge ramen. In de oorspronkelijk R.K.kerk waren zowel in de zuidmuur als in de noordmuur 5 smalle gotische ramen.
Na de kerkhervorming kreeg men behoefte aan meer licht en maakte men grotere ramen. In de zuidmuur vinden we op borsthoogte ook de dichtgemaakte hagioscoop, Dit was vroeger een raam, waardoor mensen, die van deelneming aan de dienst waren uitgesloten, het altaar tenminste nog konden zien. De muren (80 à 90 cm. dik) zijn gebouwd van kloosterstenen. Er is kleurverschil te zien tussen die van schip en koor.

Toren



Duidelijk valt de kleinere steen van de toren op. Deze is dan ook pas in 1860 gebouwd (zie gedenkplaat aan de buitenkant). Vòòr die tijd zou er een houten klokkenstoel hebben gestaan.

Preekstoel


In de kerk treffen we een eenvoudige eiken preekstoel aan met snijwerk in plint en fries, getorste zuiltjes en een geornamenteerde afsluiting van de kuip. De kansel is in 1679 gemaakt door een schrijnwerker uit Leer, namelijk Frederick Alberts Kistemaker.

Drostenbank



Tegenover de kansel staat de Drostenbank met het wapen van Groningen. Dit herinnert aan de periode dat Westerwolde onder beheer stond van "de Stad" (±1700).
De door de stad aangestelde Drost zetelde op het Huis te Wedde, de Wedderburcht, nu eigendom van de Gemeente Bellingwedde.

Doopvont


Los staat het doopvont. Deze is door de Oudheidkundige commissie van de provincie Groningen in bruikleen afgestaan. Het stamt uit de late middeleeuwen. Voor de ingebruikneming in Wedde na de restauratie op 1 augustus 1971 is de houten voet deskundig bijgewerkt. Voor de natuurstenen schaal was dit niet nodig.

Wijdingskruisjes



Drie wijdingskruisjes zijn teruggevonden onder de kalklaag en zorgvuldig gerestaureerd. Bij nieuwbouw of verbouw kwam in de R.K. tijd de bisschop een kerk wijden. Als teken hiervan werd een kruis op de muur aangebracht.

Grafzerken

Zeven grafzerken zijn weer in de vloer van het koor gelegd. De middelste van de drie meest oostelijk gelegen zerken is de oudste. Deze is gebeeldhouwd van Bremer steen, versierd met de afbeeldingen van St. Joris en van de vier evangelisten.

Het randschrift luidt:

Int jar uns Heren MCCCC un XC und II des Fridages na Marien Verkundighe starf Haye Addinghes, Hooflink van Westerwolde, des sine siele mote resten in den vrede. Amen.
(1492. De fam. addinga heerste lange tijd vanuit de Wedderburcht over Westerwolde).

Staande met het gezicht naar de orgelbeun vindt u links van deze zerk, die van Drost Petrus Muntinghe (overl. 1777) met Lodewijk XVI versieringen en rechts die van de laatste Drost, Mr. Albert Hendrik van Swinderen (overl. 1805) met zijn tweede vrouw Edzardina Sparringa. Ook deze zerk heeft min of meer Lodewijk XVI motieven.



Chronologisch overzicht
1150 houten kerkje (met riet gedekt?)
1200 (±) rode bremer zerk, met staf
1225-50 bakstenen kerkje (met hol en bol pannen?)
1316 Bisschop van Münster landsheer
1367 geslacht Addinga beleend met Westerwolde
1450 (na) gotisch koor
1478 stad Groningen beheert Westerwolde
1492 Gebeeldhouwde bremer zerk Haye Addinge
1500 (:t.) Wijdingskruisen
1538 Wedde met Westerwolde en Bellingwolde o.a. in leen aan George Schenck van Toutenburg
1562 Heerlijkheid Westerwolde gaat door koop over aan de graven (later hertogen) van Ahrenberg
1598-1608 afbeelding kerk in Muller Historie platen (Hogenberg?)
1619 stad Groningen koopt Westerwolde
1650 Zerk Derck Haselhof. Borchgraef(titel voor kastelein op het huis te Wedde)
1665 Wedde veroverd door Munsterse troepen, kerk wordt hospitaal, munitiedepot en tuighuis
1666 kerk in brand gestoken door de Munsterse troepen
1678-79 Herbouw verwoeste kerk, gewelven uitgebroken, voorzien van vlakke zoldering, eikehouten kap
1679 nieuwe preekstoel- door Frederick Alberts, Kistemaker tot Leer, Drostebank met voluten opzetstuk en wapen stad Groningen
1683 14 augustus - Eeuwigdurende en steeds vaste Scheidinse en Delinge aangaande de mansbanken in Choorvan de Kerke 1686 blikseminslag in de herstelde kerk
1690 zerk Evert Haselhof, Borchgrave tot Wedde
1693 zerk Petrus Rustebij, Advoctus Primarius et Scriba dominy Wedda Westerwoldani, etc.
1713 zerk Ds. Wybrandus Granenborg, predikant te Wedde
1729 zerk Magdaliena Haselhoffs 1735 zilveren avondsmaalsbeker,geschonken door de drost Berent Aldringen
1742 zerk Jan Egberts Muntendam 1754 straan (touw) tot klocke
1763 zerk Geertruida Doedens
1766 de glazen in kerk, pastorie en schoele gereppareert
1776 diverse reparaties aan het kerkgebouw
1776 timmerlieden bij de toren
1788 reparatie aan de vleugel op de kerk (windvaan?)
1790 reparatie aan de kloktoren
1793 100 nieuwe pannen op de kerk, pastorie en meesterij
1794 floeren leggen op het choor in de kerk
1797 de kloktoren vastgezet (klokkestoel)
1798 het verzetten van de ruiten uit de oude raams in de nieje raams en eenige nieje ruitten daar toe gedaan
1810 timmeratie aan de Klokke 1817 f 145.18,- betaid voor het gieten van de Klokke, de tekst op de klok luidt als volgt:
A.H. van Bergen. M. Fremy, 1817 ter eere van den godsdienst is deze vernieuwd toen E. Hazelhoffen K.T. Eedens kerkvoogden/waren Wedde den 5 september 1817 A.H. van Bergen M. Fremy Me Fecerunt C. Fremy U.A. van Bergen.
Salieblaadjes, doorsnede 88 cm 1825 een lei in de kerk
(gezangbord)
1826 kloksmeer en een wereldkaart f 5,-
1831 kerk gewit, diverse reparaties, enige nieuwe ruiten
1834 vorstpannen leggen op de kerk, balken in de kerk aangebracht
1835 volgens aangenomen bestek van de Kerk en het timmeren van de pastorie
1839 herstelling van de Kerk voor f 3441.21 Subsidie van f 2500.- verleend door Z.M. de Koning, o.l.v. de opzichter bij de Waterstaat W. Raammaker
1840 uitvoerige herstelbeurt van de kerk, tekst boven de voordeur: 'Deze kerk hersteld door B.E. Loning in 1841, Zuid en noord portaal schip rechtgezet, potloodtekst op witte pleister in noordportaal B. Loning
1840, koordak verlaagd, neogotische ramen.
1846 toren hersteld
1848 Grote Bijbel op de Preekstoel f5.50
1853 nog aan Doomni de Vries betaald 2 zegels tot een Rekwest tegen de Vestiging der BisschoppeUjke hierachie in ons Vaderland, hetwelk van alle Mansleden is ondertekend en verzonden aan den Koning -,70
1854 door aannemer B.E. Loning een portaal op het noordeinde in de kerk gemaakt
1855 nieuwe pastorie gebouwd, de oude afgebroken. subsidie van f 2121.16 verleend door de Synode uit het Fonds noodlijdende Kerken
1860/61 afbraak westelijk toegangsportaal. Een nieuwe toren bij de kerk gebouwd door aannemer B. Raatjes aanneemsom f 1455,- meer werk f 265,- totaal f 1720.-
1862 verkoop van de school aan het burgerlijk bestuur voor f 325,-, bestemd voor de verbouw van de kosterij
1862 kerkhof aan de zuidzijde verlaagd steenen pad langs de zuidzijde van de kerk gelegd naar het laatste portaal (in het koor?)
1867 een extra bank op het koor getimmerd
1875 herstellen en schilderen van kerk en toren voor f 478,- door H.]. Kruizinga
1897 bestek en begroting reparatie kerk en toren door architekt Brill te Winschoten f1600,-
1898 verbouwing uitgevoerd
1904 uitbesteding orgelzolder (= galerij) voor f 115.65, uitgevoerd onder opzichter B. Boneschansker
1914 aanschaf van kleine bekers voor heilig avondmaal
1915 kachel naar voren verplaatst, daartoe enkele bank veranderd
1927 synodale subsidie van f 150,- voor herstel van toren-kerk- pastorie. totale kosten f3500,-
1928 op 15 dec. herstel werken uitbesteed, waarbij de preekstoel wordt verplaatst
1929 twee nieuwe kachels aangeschaft
1930 synodale subsidie van f 1000,- voor torenherstel, begroting is f 2000,-
1935 collectebus op kerkhof voorzien van 3 glaswandjes
1936 kruisbalken in de toren vernieuwd:±f80,-