D. De situatie rond 1830

Deze tekst is ontleend aan een uitgave uit 1977 van de gemeente Bellingwedde, Aannemersbedrijf Koning B.V, Stadskanaal en Buro voor Architektuur en Restauratie P.L. de Vrieze, Groningen.



Op de eerste kadaster kaart uit 1833 valt duidelijk te zien hoe het dorp zich vanaf de Westerwoldse Aa naar het Oosten uitstrekt, waarbij de woningen en boerderijen zich grotendeels oriënteren op de bochtige landweg, welke naar Vlagtwedde voert.
In het Zuiden ligt het omgrachte borgterrein met de Wedder Burcht of Slot. De gracht staat in verbinding met de Aa.
Op het borgterrein staan nog een drietal gebouwen aangegeven: vermoedelijk 2 barakken voor soldaten en/of paarden en het schathuis (337). (Zie voor de geschiedenis der Borg 'Het Huis te Wedde' door Renaud en Van Dijk, Groningen 1959.)
Rechts (in het Noorden) ligt afzijdig van het dorp de kleine 13e eeuwse kerk, aangegeven met een klein los torentje, mogelijk is dat de hier en daar genoemde houten klokkenstoel (zie chronologisch overzicht: 1776 toren, 1790 kloktoren, 1797 kloktoren vastgezet, enz.).
Aan de Westgevel zien we nog een kleine aanbouw aan de kerk; dit zal het voorportaal geweest zijn dat is weggebroken bij de bouw van de toren in 1861.
Het is opvallend dat in Westerwolde en in sommige delen van Drenthe de kerk zo uit middelpuntig ten opzichte van de woonkern ligt. Behalve Wedde moeten hier genoemd worden Sellingen, Vlagtwedde, Onstwedde en Vriescheloo.
Volgens Dr. H. Halbertsma kan dit verschillende redenen hebben.

1e. Bij de aanleg van een middeleeuws christelijk kerkje bouwde men bij voorkeur niet op een heidens grafveld, dat meestal bij de woonkern lag. Men zocht dus een nieuwe plek buiten de dorpskern.

2e. Men koos een plaats welke even ver van verschillende gehuchten verwijderd was. Bij opgravingen treft men dan ook vaak nog heidesporen aan en geen bebouwingssporen.

3e. Een rijke inwoner stelde ergens een stuk grond beschikbaar, uiteraard geen dure akkergrond, maar een stuk woeste grond.

4e. Het dorp heeft zich om welke redenen dan ook verplaatst, terwijl de kerk gehandhaafd bleef.

Welke van de hier aangegeven oorzaken bepalend is geweest, valt in Wedde moell1jk na te gaan.