Gebeurtenissen

Bombardement 1943 Bellingwolde

Op vrijdag 25 juni 1943 viel een grote groep Duitse jachtvliegtuigen de geallieerde bommenwerpers boven het grensgebied aan. Doordat ze geraakt waren of dachten dat ze Duitsland al bereikt hadden lieten ze hun bommen vallen op Bellingwolde. Meer dan 1000 grote bomtrechters werden er geteld, een aantal huizen lagen in puin, waaronder het woonhuis van schoolhoofd Hommes v.d. Oosterschool. Ook het markante woonhuis van dr. v.d. Laan, de Rigtersborg, het Groene Kruisgebouw, café Centraal, winkel Ter Harkel en stelmakerij Bultena werden verwoest. Er was in heel Bellingwolde geen gebouw meer te vinden waar de ramen niet gesprongen waren. 
Er vielen in Bellingwolde vier doden te betreuren en diverse gewonden. Deze foto's laten een deel van de schade zien. De rechter foto is van café centraal aan de Hoofdweg in Bellingwolde. 









Gudi Schuur:

Van mijn opa in Bellingwolde kreeg ik ooit deze 2 hulzen met de volgende briefjes:
"25 juni (1943) bombardement, over duizenden bommen gevallen in Bellingwolde"
en
"Luchtgevechten op vrijdag 8 augustus. Amerikaanse vliegmachine brandend neergekomen en Duitse jager op grote hoogte verbrand en omlaag gestort."




De manufacturenzaak van Ter Harkel voor en na het bombardement





In mijn archief vond ik een brief die mijn oom Roelf aan mijn ouders in Noord-Holland schreef.
Wellicht is de inhoud daarvan interessant voor jullie.

Met vriendelijke groet,

F.D.Horjus
Kropswolde


GEDEELTE VAN EEN BRIEF GESCHREVEN NA HET BOMBARDEMENT OP BELLINGWOLDE DOOR ROELOF KRUITER AAN ZIJN ZUSTER GEERDINE HORJUS-KRUITER EN ZWAGER KLAAS HORJUS


…Ik zal jullie in ’t kort even het bombardement beschrijven. Omstreeks negen uur kwamen plotseling volgens zeggen 1000 – 2500 vliegtuigen vanaf de grens het dorp overvliegen in de richting Duitschland – Winschoten. Daar kwamen ± 150 jagers tusschen en toen ging het loos. Schieten en bommen al maar door. Het duurde zoo’n 5 minuten. Toen we weer buiten durfden komen zagen we achter Vr’loo een vliegtuig neerstorten, wel ook parachutisten. Een ervan zijn we nagegaan en toen we hem vonden vertelde hij dat ze naar Hamburg moesten en teruggejaagd waren. Het was een Amerikaan. De rest van de vliegtuigen zijn boven Winschoten weer richting D gegaan. Tot zover hadden we nog niks in de gaten, alleen wat ruiten kapot in de buurt (wij één), doch toen we weer thuis kwamen hoorden we dat de hele boel kort en klein lag. Bij de weg langs konden we zien: Naast de villa van Gastman bij tante R. was een bom, alle ruiten van tante R. en de buurt kapot +pannen. Verder de dam van Evert Rookmaker net in de tramrails, op de hoek van ´t Groene Kruis gebouw één, het hele huis in puin, vrouw de Boer zwaar gewond. Dr. V.d. Laan heeft een op de stoep gekregen, een heel stuk voor uit huis verdwenen. Tussen Haaijer en ter Harkel één beide huizen zoo goed als plat, Koets zijn schuur half weg. Voor Nanninga in de weg een gat. Voor de Geref. Kerk een gat + een blindganger. Hofsteenge 1 vóór ´t huis en één er vlak naast. Vóór zwager Jurjen [Geertsema] één vóór ´t huis en één vlak er achter. Achter Bultena tussen huis en schuur 1, in de tuin 2, daar is geen plantje over. Naast het huis van Diddens een blindganger (Diddens is aan zijn verwondingen overleden). Voor Huizing 1 midden in de weg. Achter Huizing één in de kapschuur. Withagen t/o Bultena net achter ’t huis, ’t achtereind kapot, een huisje hierachter totaal verwoest. Achter en voor ’t Gemeentehuis 1, ’t huis van Mr. Addens de helft verwoest, Eppo Rookmaker verscheidene rond ’t huis, de kapschuur plat, voor vrouw Tekkers één midden in de weg, meester Hommes zijn huis plat.
Ziezo dat is langs de weg zo ongeveer, alleen heb ik nog verschillende dingen vergeten. De Woningbouw laan: net achter de school 1, achter 1e huis weer 1, ’t huis van Anno Kuiper 2, totaal verwoest, ’t huis van Koens op no 15 is ook één midden in gevallen totaal plat, 1 kind dood. Dat is ook wat voor die menschen, verleden herfst hebben ze hun grootste meisje verloren, intussen een kleintje weer gekregen en nu hun tweede ook dood.

Dit is zowat het grootste nieuws, want om alles te beschrijven is onmogelijk. Op het ogenblik zijn er 680 gaten en blindgangers aangegeven niet wat nog gevonden wordt. Het is een wonder boven wonder dat er niet meer doden zijn, als er 100 geweest waren was het niet veel geweest. Het was gewoon een bommenregen.. En een angst, niet te beschrijven. Midden in het dorp is geen ruit en dakpan ongeschonden. Dannen zijn huis is ook niets meer waard. Achter Bultena liggen in 1 stuk land 16 stuks. In ’t kanaal lag een schip aan de dijk, de schipper zat aan de overkant te kijken een bom naast het schip en dat werd dwars over ’t kanaal geslingerd aan de andere wal en de schipper er onder, hij is verdronken. Dus totaal 3 doden tot dus ver. Vrouw de Boer is iets beter men geeft haar hoop wat echter betwijfeld mag worden. Om alle dingen te beschrijven zou niet te doen wezen, dat moet je meemaken, echter gun ik niemand zoo’n pretje.


Roelf


In de buurt zijn alleen wat ruiten kapot door de bommen die achter Renken en Geertsema gevallen zijn. H zijn winkelruiten zijn er ook geweest.


Aardappelmeelfabriek Veelerveen

En ook in een ander deel van onze gemeente ging het er heftig aan toe zoals hier bij de aardappelmeelfabriek in Veelerveen, let op het gat in de fabriekspijp, gewoon bijzonder dat deze is blijven staan. De directeurswoning, foto rechts, had minder geluk en ging verloren. Of dit op dezelfde dag gebeurde in 1943 zoals in Bellingwolde is niet bekend.




Bevrijdingsvers Bellingwolde Zuid

Van Anne ten Brink uit Groningen kregen we dit bericht:

"Ik kwam dit vers tegen in een doos van mijn schoonvader kapper Pieter (Pietje) Luppens. Mijn schoonouders woonden destijds aan de Hoofdweg naast cafe Kwak." Het is het bevrijdingsvers van Bellingwolde-Zuid.

In het 2e couplet komt de afkorting C.C.D. voor. Op internet vond ik daarover het volgende: C.C.D. staat voor Crisis Controle Dienst. (oorspronkelijk C.C.C.D. : Centrale Crisis Controle Dienst). Dit was een Nederlandse overheidsdienst, welke heeft bestaan van 1934 tot 1954. De dienst bestreed o.a. hamsteren, prijsopdrijving, smokkelen, frauduleuze slachtingen en zwarthandel. Tijdens de oorlog werd het als een soort verlengstuk van de Duitse maatregelen gezien.Blijkbaar had men van de plaatselijke C.C.D. niet veel te vrezen.


Klik op de afbeelding voor een vergroting


Foto met oorlogsherinneringen

Uit het foto-archief van ARO. Een blik op de Dijkweg in de jaren vijftig. Met de BB toren, die na de 2e wereldoorlog is gebouwd en nadien door Gerlof Schrik is aangekocht en afgebroken. Ook de kazemat, die tijdens de mobilisatie zijn neergezet. Allemaal tot doel de vijand tegen te houden. Deze kazemat heeft men in de grond laten zakken i.v.m. de aanleg van de riolering. Het was te duur om de kazemat te slopen. Aan de andere kant van Rhederweg staat er nog één. Op de achtergrond staan de woningen aan de Slengweg, die onder de wederopbouwwet zijn gebouwd na de oorlog. Ook is de laadwal nog in takt, waaraan vroeger vele schepen aanlegden. (Roelof Arends) Archiefbeer Rhederbrug en Omgeving




Ik vond nog dit ontvangstbewijs van een in de oorlog ingeleverde radioHet bevel om alle radio's in te leveren werd op 13 mei 1943 gegeven. Tot en met 22 oktober konden de radio's straffeloos worden ingeleverd. Slechts een enkeling kreeg een luistervergunning en mocht de radio houden. Na deze datum konden mensen zonder een vergunning een gevangenisstraf of zelfs de doodstraf krijgen. Mijn schoonvader heeft de radio op 2 juni 1943 ingeleverd op het gemeentehuis van Bellingwolde.  








Een document van enkele dagen na de bevrijding van Bellingwolde. Het betreft een verklaring van geen bezwaar tegen het verlenen van vrije doorgang aan opa H. (Harm) Luppens. De verklaring is getekend door de commandant van de N.B.S. (Nederlandse Binnnelandse Strijdkrachten) te Bellingwolde: Philippus Jacobus Greeven


In de oorlog was ds. Greeven verzetsleider in Oost-Groningen (Bellingwolde, Oudeschans, Veelerveen, Vriescheloo) en commandant van de OD (Orde Dienst). Hij was predikant in Kolham, Vriescheloo, Termunten en Veenhuizen.

 

Bron ds. Greeven: www.duinkerken.yolasite.com

Bij het zoeken van info over ds. Greeven kwam ik dit interessante artikel tegen: http://files.oryx.tk/01-2%20In%20Memoriam%20Johan%20Snoek/01-2-12%20Snoek%20Documentatieblad%20Nederlandse%20Kerkgeschiedenis.pdf


Met vriendelijk groet, Anne ten Brink